Dogoterapia jako forma wspomagania rozwoju dziecka niepełnosprawnego.
Współcześnie dogoterapia stanowi wyspecjalizowaną gałąź oddziaływań terapeutycznych, w których rolę terapeuty pełni oczywiście człowiek, zaś rola psa jest wspomagająca. Dogoterapia jest metodą rehabilitacji opierającą się na odpowiednio wyszkolonych i przygotowanych psach. Wspomaga ona terapię osób niepełnosprawnych, ruchowo i intelektualnie, osób starszych oraz samotnych, jest też bardzo skuteczna w leczeniu poważnych zaburzeń emocjonalnych. Obecność psa wpływa na poprawę nastroju, oswaja z dotykiem, daje poczucie bezpieczeństwa.
Doświadczenia dogoterapii wskazują na terapeutyczny charakter relacji człowieka ze światem przyrody. W przestrzeni pedagogiki warto zwrócić uwagę na możliwości, jakie daje szeroko rozumiana edukacja ekologiczna i poszukać form oddziaływań wychowawczych ukierunkowanych na budowanie pozytywnej, opartej na zrozumieniu relacji z naturą i światem zwierząt.
Dogoterapia staje się coraz bardziej popularna, a pies jest chyba najlepszym lekarzem na świecie. Kocha nas, a w zamian nie oczekuje dużo: spacerów, które wzmacniają kondycję człowieka, jego odporność, krążenie, oddech. Pies wpływa na nasze samopoczucie. Bardzo często sprawdza się w leczeniu depresji.
Początki dogoterapii przypadają na lata 70. XX wieku. W Stanach Zjednoczonych psycholog dziecięcy Boris Levision prowadził badania nad dziećmi autystycznymi. Zaobserwował, że jego mali pacjenci lepiej reagują na obecność psa niż dorosłych – chciały z nimi nawiązać kontakt. Dogoterapia bardzo rozwinęła się w USA – w tamtejszych domach opieki, szpitalach obecność psa jest jak najbardziej mile widziana. W Polsce niestety to wciąż rzadkość, choć przez ostatnie lata coraz częściej wykorzystuje się psy do pracy z ludźmi niepełnosprawnymi. Prekursorką tej metody i autorką pojęcia „dogoterapia” jest Maria Czerwińska.
Jak przebiega dogoterapia?
Dogoterapia prowadzona jest w formie zajęć: w niewielkich grupach, niekiedy indywidualnie. Psy pomagające w ten sposób mają przyjazne i łagodne usposobienie, dlatego dobrze wpływa to na osoby potrzebujące ich wsparcia. W ramach dogoterapii pacjenci wychodzą z psami na spacer, wydają mu polecenia, wykonują z nim proste ćwiczenia lub zaczynają się z nim bawić. Nauka bywa wzajemna. Ludzie uczą się od psów, a psy od ludzi.
Jakie korzyści przynosi dogoterapia?
Dogoterapia przynosi wiele korzyści zdrowotnych. Dzięki dogoterapii wywiązuje się więź człowiek-zwierzę, która może pozytywnie wpływać na ludzi i zwierzęta. Badania wskazują, że dogoterapia może fizjologicznie zmniejszyć poziom stresu (poziom kortyzolu) i zwiększać reakcje przywiązania, które wyzwalają oksytocynę. W tym aspekcie dogoterapia wpływa u człowieka na:
- zmniejszenie lęku i stresu,
- zmniejszenie odczuwania bólu,
- zmniejszenie uczucia strachu lub zmartwienia,
- zwiększenie poczucia wsparcia społecznego,
- dostarczanie motywacji, stymulacji i skupienia.
Prosta czynność głaskania psa podczas dogoterapii wyzwala automatyczną reakcję relaksacyjną. Ludzie korzystający z dogoterapii odkryli, że głaskanie psów sprzyjało uwalnianiu serotoniny, prolaktyny i oksytocyny – wszystkich hormonów, które mogą odgrywać rolę w podnoszeniu nastroju. Względem zdrowia fizycznego dogoterapia może:
- obniżyć ciśnienie krwi i poprawić zdrowie układu krążenia,
- zmniejsza ilość leków potrzebnych niektórym osobom,
- spowolnić przyśpieszony oddech,
- uwalnia wiele hormonów, takich jak fenyloetyloamina, która działa tak samo jak czekolada,
- zmniejsza ogólny ból fizyczny.
Tak więc dogoterapia może być pomocna w takich zaburzeniach i chorobach takich jak:
- demencja,
- zaburzenia lękowe,
- depresja,
- choroba afektywna - dwubiegunowa,
- autyzm,
- zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD),
- schizofrenia.
Dogoterpia może także:
- uczyć empatii i odpowiednich umiejętności interpersonalnych,
- pomagać jednostkom rozwijać umiejętności społeczne,
- poprawić umiejętności jednostki w zakresie odbierania sygnałów społecznych niezbędnych w relacjach międzyludzkich.
Jaki dogoterapia ma wpływ na dzieci?
Dogoterapia staje się coraz popularniejsza w żłobkach, przedszkolach i szkołach. Dogoterapia nie tylko wpływa pozytywnie na objawy chorobowe. Dzieci, które pracują z psami w ramach dogoterapii doświadczają zwiększonej motywacji do nauki, co skutkuje lepszymi wynikami. Psy terapeutyczne są wykorzystywane do wspierania dzieci ze społecznymi i emocjonalnymi potrzebami uczenia się, co z kolei może pomóc w rozwoju umiejętności czytania i pisania. Badania nad efektami dogoterapii w przedszkolach i szkołach wykazują szereg korzyści, w tym:
- wzrost frekwencji,
- wzrost poziomu zaufania uczestników dogoterapii do rówieśników, nauczycieli i otoczenia,
- zmniejszenie zachowań lękowych wśród uczestników skutkujące lepszymi wynikami w nauce.
U dzieci, które biorą udział w dogoterapii obserwuje się pozytywne zmiany w kierunku uczenia się, zwiększenie motywacji do nauki oraz wzmocnienie relacji z rówieśnikami i nauczycielami dzięki doświadczeniu zaufania i bezwarunkowej przyjaźni od psa terapeutycznego. To z kolei pomaga dzieciom nauczyć się wyrażać swoje uczucia i nawiązywać relacje oparte na zaufaniu. W naszym kraju Fundacja „Ama Canem” (z łac. „Kochaj psa”), powołana jest w celu prowadzenia zajęć dogoterapii jako działań wspierających terapię osób niepełnosprawnych. Nasza placówka współpracuje z Fundacją „Ama Canem” i zajęcia z dogoterapii prowadzone są dla przedszkolaków raz w tygodniu.
mgr Joanna Nowacka na podstawie artykułów: K. Pawlikowskiej- Łagód: „Dogoterapia - zalety, przebieg, czas trwania. Dogoterapia dla dzieci”, M. Bagnowska: „Najlepszy przyjaciel człowieka. Pies w roli terapeuty”.